W ostatnim czasie przepisy dotyczące systemu dozoru elektronicznego uległy licznym modyfikacjom legislacyjnym, a zapowiadane są kolejne zmiany, których celem jest dalsze rozszerzenie zakresu jego stosowania. W ten sposób większa ilość skazanych może skorzystać z dozoru elektronicznego.
Najważniejsze zmiany w dozorze elektronicznym – zamiany obowiązujące od 1 stycznia 2026 r.
Od 1 stycznia 2026 r. możliwe jest wykonywanie przerwy w karze w systemie dozoru elektronicznego (forma dozoru – mobilny), przy negatywnej prognozie kryminologiczno-społecznej sporządzonej przez administrację zakładu karnego. W wybranych przypadkach, takich jak m.in. skazanie za przestępstwo określone w art. 197-200 k.k., wobec sprawcy określonego w art. art. 64 § 2 („multirecydywa”), art. 64a („recydywa seksualna”) lub art. 65 (przestępstwo jako stałe źródło dochodu, popełnianie przestępstwa w grupie lub związku przestępczym, przestępstwo o charakterze terrorystycznym) k.k. – orzeczenie elektronicznej kontroli miejsca pobytu jest obowiązkowe.
Art. 43e k.k.w. został od 1 stycznia 2026 r. uzupełniony o właściwość związaną z wykonywaniem dozoru mobilnego orzeczonego w związku z przerwą w wykonaniu kary pozbawienia wolności. W tych przypadkach właściwy będzie sąd penitencjarny, w którego okręgu będzie przebywał skazany.
Zmiany w dozorze elektronicznym – zmiany planowane na II kwartał 2026 r.
Do wykazu prac legislacyjnych wpisano projekt Ministra Sprawiedliwości ustawy nowelizującej Kodeks karny wykonawczy oraz wybrane inne ustawy (nr UD194). Zmiany przewidują m.in. ograniczenie liczby osadzonych w zakładach karnych poprzez rozszerzenie stosowania systemu dozoru elektronicznego wobec skazanych.
Warunki zezwolenia na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego
Zmiana ustawy ma wprowadzić, że od 1 lipca 2026r. będzie możliwość uzyskania dozoru elektronicznego (uzyskanie zezwolenia na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego) skazanemu, wobec którego orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata, i któremu do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze nieprzekraczającym 1 roku i 6 miesięcy (dotychczas 6 miesięcy). Przy czym należy pamiętać, że jak dotychczas, nie mogą mieć miejsca recydywa oraz multirecydywa,
Nadal jednak spełnione muszą być dodatkowe warunki:
- odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w razie odbycia kary w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary;
- skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;
- osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę na wykonywanie przez skazanego kary w systemie dozoru elektronicznego;
- w miejscu odbywania kary istnieją odpowiednie warunki techniczne umożliwiające jej wykonywanie w tym trybie.
Zmiany mają przyczynić się do zmniejszenia populacji więziennej przez zwiększenie liczby skazanych objętych systemem dozoru elektronicznego.
Zmiana ustawy wskazuje nadto na wyeliminowanie z art. 43la § 1 pkt 1 k.k.w. i art. 43lla § 1 pkt 1 k.k.w. podstawy ograniczającej możliwość odbycia kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego w postaci popełnienia przestępstwa w warunkach art. 65 § 1 lub 2 k.k (przestępstwo jako stałe źródło dochodu, popełnienie przestępstwa w grupie lub związku przestępczym, przestępstwo o charakterze terrorystycznym).
Należy podzielić stanowisko legislatorów, zgodnie z którym utrzymywanie tego rozwiązania nie znajduje uzasadnienia. To bowiem sąd, uwzględniając okoliczności konkretnej sprawy, powinien każdorazowo rozstrzygać, czy skazany może odbywać karę w systemie dozoru elektronicznego.
Stan faktyczny i prawny na 13 stycznia 2025r.
