W ostatnim czasie przepisy dotyczące systemu dozoru elektronicznego uległy licznym modyfikacjom legislacyjnym, a zapowiadane są kolejne zmiany, których celem jest dalsze rozszerzenie zakresu jego stosowania. W ten sposób większa ilość skazanych może skorzystać z dozoru elektronicznego.
Najważniejsze zmiany w dozorze elektronicznym – zamiany obowiązujące od 1 stycznia 2026 r.
Od 1 stycznia 2026 r. możliwe jest wykonywanie przerwy w karze w systemie dozoru elektronicznego (forma dozoru – mobilny), przy negatywnej prognozie kryminologiczno-społecznej sporządzonej przez administrację zakładu karnego. W wybranych przypadkach, takich jak m.in. skazanie za przestępstwo określone w art. 197-200 k.k., wobec sprawcy określonego w art. art. 64 § 2 („multirecydywa”), art. 64a („recydywa seksualna”) lub art. 65 (przestępstwo jako stałe źródło dochodu, popełnianie przestępstwa w grupie lub związku przestępczym, przestępstwo o charakterze terrorystycznym) k.k. – orzeczenie elektronicznej kontroli miejsca pobytu jest obowiązkowe.
Art. 43e k.k.w. został od 1 stycznia 2026 r. uzupełniony o właściwość związaną z wykonywaniem dozoru mobilnego orzeczonego w związku z przerwą w wykonaniu kary pozbawienia wolności. W tych przypadkach właściwy będzie sąd penitencjarny, w którego okręgu będzie przebywał skazany.
Zmiany w dozorze elektronicznym – zmiany planowane na II kwartał 2026 r.
Do wykazu prac legislacyjnych wpisano projekt Ministra Sprawiedliwości ustawy nowelizującej Kodeks karny wykonawczy oraz wybrane inne ustawy (nr UD194). Zmiany przewidują m.in. ograniczenie liczby osadzonych w zakładach karnych poprzez rozszerzenie stosowania systemu dozoru elektronicznego wobec skazanych.
Warunki zezwolenia na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego
Zmiana ustawy ma wprowadzić, że od 1 lipca 2026r. będzie możliwość uzyskania dozoru elektronicznego (uzyskanie zezwolenia na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego) skazanemu, wobec którego orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata, i któremu do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze nieprzekraczającym 1 roku i 6 miesięcy (dotychczas 6 miesięcy). Przy czym należy pamiętać, że jak dotychczas, nie mogą mieć miejsca recydywa oraz multirecydywa,
Nadal jednak spełnione muszą być dodatkowe warunki:
- odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w razie odbycia kary w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary;
- skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;
- osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę na wykonywanie przez skazanego kary w systemie dozoru elektronicznego;
- w miejscu odbywania kary istnieją odpowiednie warunki techniczne umożliwiające jej wykonywanie w tym trybie.
Zmiany mają przyczynić się do zmniejszenia populacji więziennej przez zwiększenie liczby skazanych objętych systemem dozoru elektronicznego.
Zmiana ustawy wskazuje nadto na wyeliminowanie z art. 43la § 1 pkt 1 k.k.w. i art. 43lla § 1 pkt 1 k.k.w. podstawy ograniczającej możliwość odbycia
kary pozbawienia wolności
w systemie dozoru elektronicznego w postaci popełnienia przestępstwa w warunkach art. 65 § 1 lub 2 k.k (przestępstwo jako stałe źródło dochodu, popełnienie przestępstwa w grupie lub związku przestępczym, przestępstwo o charakterze terrorystycznym).
Należy podzielić stanowisko legislatorów, zgodnie z którym utrzymywanie tego rozwiązania nie znajduje uzasadnienia. To bowiem sąd, uwzględniając okoliczności konkretnej sprawy, powinien każdorazowo rozstrzygać, czy skazany może odbywać karę w systemie dozoru elektronicznego.
Dozór poszerzony w 2025 roku obejmie kolejną grupę skazanych.
Przepisy regulujące wykonywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego były w ostatnich latach przedmiotem kilku nowelizacji. Zmiany dotyczyły zarówno warunków udzielania zezwoleń na odbywanie kary w tym systemie, jak i katalogu osób uprawnionych do ubiegania się o taką formę wykonywania kary. Kolejne modyfikacje obejmują również kwestie właściwości sądów penitencjarnych oraz wykonywania określonych środków związanych z kontrolą miejsca pobytu skazanego. Aktualnie procedowane projekty ustaw przewidują dalsze zmiany w tym zakresie, w szczególności dotyczące przesłanek formalnych umożliwiających uzyskanie zezwolenia na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego. Poniżej przedstawiono najważniejsze rozwiązania obowiązujące oraz planowane w ramach kolejnych nowelizacji przepisów.
Obecnie na etapie prac legislacyjnych jest projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny wykonawczy i niektórych innych ustaw. Zatwierdzony ma zostać do końca II kwartału 2025 roku, co skutkuje poszerzeniem stosowania SDE.
Zmiany umożliwiają skorzystanie z dozoru elektronicznego skazanym, którzy otrzymali karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą trzech lat, a do odbycia w zakładzie karnym pozostaje im część tej kary nieprzekraczająca roku i sześciu miesięcy
(dotychczas było to 6 miesięcy).
Zasady pozostają niezmienione, a więc decyzję o przyznaniu dozoru elektronicznego nadal będzie podejmować sąd penitencjarny albo komisja penitencjarna, które uwzględnią wcześniejsze zachowanie skazanego oraz jego szanse na resocjalizację poza zakładem karnym. Możliwość odbywania kary w domu będzie także uzależniona od warunków technicznych oraz zgody innych dorosłych domowników.
Planowane zmiany obejmują również kontrowersyjne rozwiązania dotyczące tzw. biletów lub zaproszeń do zakładu karnego, których obecnie w ogóle nie stosuje się. Aktualnie Sąd skazując na karę pozbawienia wolności, nakazuje zatrzymanie skazanego i doprowadzenie go do aresztu śledczego. Projekt nowelizacji przewiduje, że w przypadku kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej roku i sześciu miesięcy oraz innych kar, wprowadzony zostanie mechanizm wezwania skazanego do stawienia się w areszcie w wyznaczonym terminie. W przypadku kary pozbawienia wolności trwającej powyżej roku i sześciu miesięcy, nadal obowiązywać będzie procedura zatrzymania i doprowadzenia do aresztu. Zmiana ta dotyczy artykułu 79 kodeksu karnego wykonawczego.
Wcześniejsza nowelizacja
Wcześniejsza nowelizacja również wprowadziła zmiany w instytucji dozoru elektronicznego.
Chodzi o warunki udzielenia zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.
Zgodnie ze zmianą z kwietnia 2024 roku, Sąd penitencjarny może udzielić skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli zostały spełnione łącznie następujące warunki:
- wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 1 roku i 6 miesięcy,
- albo wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata i któremu do odbycia w zakładzie karnym pozostało nie więcej niż 6 miesięcy,
- przy czym nie mogą mieć miejsca:
- recydywa,
- multirecydywa,
Zmianą jest dodanie sytuacji, które nie mogą mieć miejsca, a więc sytuacje uwzględnione w art. 65 k.k.:
- przestępstwo jako stałe źródło dochodu,
- popełnianie przestępstw w w grupie lub związku przestępczym,
- przestępstwo o charakterze terrorystycznym.
Nadal jednak spełnione muszą być dodatkowe warunki:
-
odbywaniu
kary pozbawienia wolności
w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w razie odbycia kary w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary; - skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;
- osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę na wykonywanie przez skazanego kary w systemie dozoru elektronicznego;
- w miejscu odbywania kary istnieją odpowiednie warunki techniczne umożliwiające jej wykonywanie w tym trybie.
Stan faktyczny i prawny na 13 stycznia 2025r.
